Archiwum Państwowe w Szczecinie

Witamy na stronie Archiwum Państwowego w Szczecinie

Zapraszamy do zapoznania się z naszą instytucją i zbiorami

czytaj więcej

Materiały archiwalne on-line

Skany materiałów archiwalnych z zasobu Archiwum Państwowego w Szczecinie

czytaj więcej

Historia

Historia

Historyczne Archiwum Państwowe w Szczecinie ma długą i ciekawą historię. Początki tej ważnej humanistycznej instytucji wiążą się z dziejami Księstwa Pomorskiego, które uformowało się w początkach XII w, a rozpadło w połowie w XVII w. Historyczne archiwum istniało także na Pomorzu w okresie panowania szwedzkiego i brandenburskiego. Stało się profesjonalną placówką w okresie pruskim (początki XVIII w. do 1945 r.), dziedzicząc wcześniejsze zbiory.

Archiwum w Szczecinie formalnie utworzono w 1831 r. z siedzibą w byłym zamku książęcym (współcześnie Zamek Książąt Pomorskich). Do zasobu przejęto wówczas akta rejencji, sądów, różnych fundacji i archiwalia kościelne.


W 1900 r. pruskie władze centralne sfinansowały budowę nowego gmachu, w którym do dzisiaj archiwum ma swoją siedzibę. Własna siedziba umożliwiła archiwistom szczecińskim prowadzenie w szerszym zakresie niż dotychczas prac archiwalnych. Zaowocowało to m.in. przejęciem dużej ilości akt historycznych z terenu Pomorza. Dyrektorami placówki od 1901 r. byli kolejno: Karl Walter Friedensburg (1901–1913), Hermann Hoogeweg (1913–1923), Karl Otto Grotefend (1923–1930), Erich Randt (1930–1935), Adolf Diestelkamp (1935–1945).

 

 

Archiwum Państwowe - odbudowaNastępstwem drugiej wojny światowej było znaczne rozproszenie zasobu. W 1942 r., w obawie przed skutkami nalotów bombowych, rozpoczęto ewakuację archiwaliów do wybranych miejscowości na terenie Pomorza. W konsekwencji z magazynów archiwalnych wywieziono ok. 80% zasobu.
Polska służba archiwalna rozpoczęła oficjalną działalność w Szczecinie 1 sierpnia 1945 r. Kierownictwo placówki objął Bolesław Tuhan-Taurogiński, przedwojenny archiwista, opiekun zbioru Radziwiłłów, który podjął trud gromadzenia rozproszonego zasobu. Tak oto po stronie polskiej i niemieckiej rozpoczął się proces zbierania rozproszonego zasobu i tworzenia dwóch jakby nowych, historycznych archiwów w oparciu o dawne zbiory szczecińskiego Staatsarchiv.

W końcu 1950 r. w magazynach archiwalnych zgromadzono ponad 4 tys. m.b. akt z 7 tys. m.b. zasobu przechowywanego w szczecińskim archiwum przed 1945 r. – obok dokumentacji władz i urzędów państwowych były tu akta miejskie, kościelne, a także różnych instytucji i stowarzyszeń. Część zasobu nie powróciła jednak do magazynów archiwalnych, została zniszczona lub zaginęła w nieznanych okolicznościach (np. Archiwum Miasta Szczecina), niektóre zaś historyczne dokumenty znalazły się w zbiorach Landesarchiv w Greifswaldzie, z którym od lat prowadzona jest współpraca w zakresie wymiany informacji archiwalnej o podzielonym zaosbie. W 1950 r. archiwum przejęło pierwsze akta polskie.

W Archiwum Państwowym w Szczecinie gromadzone są m.in. akta urządów administracji państwowej i samorządowej oraz podległych im jednostek, także akta dotyczące oświaty oraz ludności, w tym akta metrykalne i urzędów stanu cywilnego oraz niezwykle istotne dla ludności osiadłej na terenie Pomorza Zachodniego – państwowych urzędów repatriacyjnych. Częścią zasobu są również akta wymiaru sprawiedliwości. W szczecińskim Archiwum Państwowym gromadzi się również dokumentację obrazującą zachodniopomorską gospodarkę, w tym m.in. Stoczni Szczecińskiej, Fabryki Mechanizmów Samochodowych POLMO w Szczecinie, Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Gryf” w Szczecinie, Polskiej Żeglugi Morskiej w Szczecinie, Huty Szczecin, Szczecińskich Zakładów Papierniczych „Skolwin” w Szczecinie, Fabryki Kabli „Załom” w Szczecinie, Zakładów Włókien Chemicznych „Chemitex-Wiskord” w Szczecinie, Zakładów Przemysłu Odzieżowego „Odra” oraz „Dana” i wielu innych. Archiwum aktywnie pozyskuje także tzw. archiwa społeczne, w tym materiały archiwalne wytworzone przez różnego rodzaju organizacje i stowarzyszenia, a także spuścizny i kolekcje prywatne. Gromadzone materiały archiwalne mogą mieć nie tylko formę dokumentacji aktowej, ale także przybierać wiele innych form, w tym są: dokumentacja techniczna, zbiory kartograficzne i geodezyjne, sfragistyczne, audiowizualne (w tym szczecińskich oddziałów Polskiego Radia i Telewizji Polskiej), druków ulotnych, relacji i wspomnień, muzealia. 

Stan zasobu według ewidencji na koniec 2016 r. to 2339 zespołów archiwalnych, 1 072 293 jednostek archiwalnych, co wynosi 12 021 m.b.

 

Jednym z wielu zadań Archiwum jest także popularyzacja pomorskiego dziedzictwa archiwalnego, zaś jego aktywność na tym polu powoduje, że Archiwum Państwowe w Szczecinie jest istotnym punktem na naukowej i kulturalnej mapie Szczecinia i regionu zachodniopomorskiego. Wyraża się ona m.in. w działalności wydawniczej oraz organizacji wystaw archiwalnych, konferencji i sesji naukowych, lekcji archiwalnych i spotkań o charakterze edukacyjnym, konkursów historycznych i genealogicznych, pokazów archiwaliów, przeglądów archiwalnych filmów dokumentalnych i wielu innych działań. 

Od 1945 r. stanowisko dyrektora Archiwum Państwowego w Szczecinie sprawowali kolejno: Bolesław Tuhan-Taurogiński (1945–1950), dr Tadeusz Kupczyński (1950–1951), Irena Okóń (1951–1955), prof. dr hab. Henryk Lesiński (1955–1969), prof. dr hab. Lucyna Turek-Kwiatkowska (1969–1975), prof. dr hab. Kazimierz Kozłowski (1975–2007), dr Jan Macholak (2007–2017), dr hab. Krzysztof Kowalczyk (od 2017 r.).